Het tekenseizoen in Nederland

Teken zijn in Nederland een serieus probleem voor hondenbezitters. Deze kleine spinachtige parasieten zijn het meest actief van maart tot en met november, maar door mildere winters worden ze steeds vaker het hele jaar door aangetroffen. Vooral in het voorjaar en de herfst piekt de tekenactiviteit, wanneer de temperatuur boven de zeven graden Celsius komt en de luchtvochtigheid hoog is.
Teken leven in hoog gras, struikgewas, bosranden en zelfs in je eigen tuin. Ze klimmen op grashalmen en lage takjes en wachten tot er een gastheer langskomt — jouw hond bijvoorbeeld. Zodra een teek contact maakt met de vacht, kruipt hij naar een warme, dunbehaarde plek zoals de oren, oksels, liezen of tussen de tenen. Daar bijt hij zich vast en begint bloed te zuigen.
Het gevaar zit hem niet zozeer in het bloedverlies, maar in de ziekteverwekkers die teken kunnen overdragen. In Nederland dragen naar schatting twintig procent van de teken de Borrelia-bacterie bij zich, de veroorzaker van de ziekte van Lyme. Daarnaast kunnen teken ook andere ziektes overdragen, zoals anaplasmose en babesiose. Genoeg reden om tekenbescherming serieus te nemen.
Preventie: de beste bescherming tegen teken
Voorkomen is altijd beter dan genezen, en bij teken geldt dat des te meer. Er zijn verschillende effectieve methoden om je hond te beschermen tegen teken. Welke het beste bij jouw hond past, bespreek je idealiter met je dierenarts.
Spot-on behandelingen
Spot-on preparaten zijn vloeistoffen die je maandelijks in de nek van je hond aanbrengt, op de huid tussen de schouderbladen. Het middel verspreidt zich via de talglaag over het hele lichaam en doodt of verdrijft teken die in contact komen met de huid. Bekende merken zijn Frontline, Advantix en Vectra. Let op: sommige spot-ons voor honden zijn dodelijk giftig voor katten. Heb je ook katten in huis, controleer dan altijd of het middel veilig is.
Breng de spot-on aan op een plek waar je hond er niet bij kan likken. Laat je hond na het aanbrengen twee dagen niet zwemmen of in bad gaan, zodat het middel goed kan intrekken. Houd ook kinderen de eerste dag even uit de buurt van de behandelde plek.
Anti-tekentabletten
Tabletten zoals Bravecto, NexGard en Simparica zijn de afgelopen jaren enorm populair geworden. Je hond neemt een smakelijk kauwtablet dat drie maanden (Bravecto) of een maand (NexGard, Simparica) bescherming biedt. Het werkzame bestanddeel komt in het bloed terecht en doodt de teek zodra deze begint te zuigen, meestal binnen twaalf uur.
Het voordeel van tabletten is dat ze niet afwassen bij zwemmen of regen, en dat er geen residu op de vacht zit dat andere huisdieren of kinderen kan raken. Het nadeel is dat de teek eerst moet bijten voordat het middel werkt. Bespreek met je dierenarts welke optie het meest geschikt is voor jouw situatie.
Tekenband
De Seresto tekenband is een halsband die acht maanden bescherming biedt tegen teken en vlooien. De werkzame stoffen worden langzaam afgegeven en verspreiden zich over de vacht en huid. De band is waterdicht en blijft werkzaam na regen of zwemmen. Het is een handige optie voor eigenaren die liever niet maandelijks aan preventie hoeven te denken.
Combineer bij voorkeur niet meerdere anti-tekenmiddelen zonder overleg met je dierenarts. Te veel actieve stoffen tegelijk kunnen bijwerkingen veroorzaken.
Natuurlijke alternatieven
Er zijn ook natuurlijke middelen op de markt, zoals sprays en halsbanden op basis van etherische oliën (teunisbloem, kokosolie, neemolie). De wetenschappelijke bewijskracht voor deze middelen is beperkt. Als je hond in een risicogebied woont of veel in de natuur komt, is een geregistreerd diergeneesmiddel betrouwbaarder. Wil je toch een natuurlijk middel proberen, combineer het dan met dagelijkse controle na wandelingen.
Je hond controleren na een wandeling
Ongeacht welk preventiemiddel je gebruikt, is het verstandig om je hond na elke wandeling in de natuur te controleren op teken. Teken zijn het makkelijkst te vinden als je systematisch te werk gaat.
- Begin bij het hoofd. Controleer de oren (zowel buitenkant als binnenin), rond de ogen, de lippen en de kin. Dit zijn favoriete plekken voor teken.
- Voel de nek en halsband. Til de halsband op en voel rondom — teken nestelen zich graag onder de halsband.
- Controleer de oksels en borst. De dunne, warme huid in de oksels is zeer aantrekkelijk voor teken.
- Bekijk de buik en liezen. Laat je hond op zijn rug rollen en voel grondig door de dunbehaarde buikhuid.
- Vergeet de poten en tenen niet. Teken verstoppen zich tussen de tenen en rond de voetballen.
- Check de staartbasis en anus. Niet de meest glamoureuze klus, maar teken zitten hier regelmatig.
Bij honden met een dikke of lange vacht is het lastiger om teken te vinden. Gebruik dan je vingers als een kam en voel systematisch over de hele huid. Een teek voelt als een klein, hard bultje. Bij twijfel: pak een loep of zaklamp erbij.
Een teek veilig verwijderen
Heb je een teek gevonden? Geen paniek, maar verwijder hem wel zo snel mogelijk. Hoe langer een teek vastzit, hoe groter de kans op overdracht van ziekteverwekkers. De Borrelia-bacterie wordt meestal pas na zestien tot vierentwintig uur overgedragen, dus snel handelen verkleint het risico aanzienlijk.
Wat heb je nodig?
- Een tekentang, tekenpen of tekenkaart (te koop bij dierenartsen en drogisterijen)
- Ontsmettingsmiddel (chloorhexidine of jodium)
- Eventueel een vergrootglas
Stap-voor-stap verwijdering
Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast met je tekentang of -pen. Trek de teek langzaam en gelijkmatig recht omhoog, zonder te draaien, wrikken of knijpen in het lichaam van de teek. Het knijpen in het lijf van de teek kan ertoe leiden dat er ziekteverwekkers in de wond worden geperst — precies wat je wilt voorkomen.
Na het verwijderen controleer je of de teek compleet is — kop en poten moeten er nog aan zitten. Ontsmet de beetplek met een geschikt ontsmettingsmiddel. Was daarna je handen goed met water en zeep.
Wat je absoluut niet moet doen
- Geen alcohol, nagellak of vaseline op de teek smeren. Deze huismiddeltjes zorgen ervoor dat de teek gaat braken in de wond, waardoor juist meer ziekteverwekkers worden overgedragen.
- Niet draaien. In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, heeft een teek geen schroefdraad. Recht omhoog trekken is de beste methode.
- Niet met je vingers knijpen. Gebruik altijd een hulpmiddel dat de teek bij de kop vastpakt, niet bij het lijf.
- Niet wachten tot de teek vanzelf loslaat. Elke dag dat de teek vastzit, vergroot het risico op ziekteoverdracht.
Signalen van de ziekte van Lyme
De ziekte van Lyme is de meest voorkomende door teken overgedragen ziekte in Nederland. Niet elke hond die gebeten wordt door een besmette teek wordt ook daadwerkelijk ziek — het immuunsysteem kan de infectie soms zelfstandig bestrijden. Maar als er wel symptomen optreden, is snelle herkenning belangrijk.
De eerste symptomen verschijnen meestal twee tot vijf maanden na de tekenbeet. Let op de volgende signalen:
- Kreupelheid die verspringt. Je hond is de ene dag mank aan het linkerbeen en een paar dagen later aan het rechterbeen. Dit wisselende patroon is kenmerkend voor Lyme.
- Koorts en lusteloosheid. Je hond is minder actief dan normaal, heeft minder eetlust en voelt warm aan.
- Gezwollen gewrichten. Vooral de gewrichten dicht bij de tekenbeet kunnen opgezwollen en pijnlijk zijn.
- Stijfheid na rust. Je hond beweegt moeilijk na het opstaan, maar loopt na een paar minuten wat soepeler.
- Nierproblemen. In ernstige gevallen kan Lyme de nieren aantasten. Symptomen zijn overmatig drinken, veel plassen en verminderde eetlust.
In tegenstelling tot bij mensen ontstaat er bij honden geen karakteristieke rode ring (erythema migrans) op de plek van de tekenbeet. Dat maakt het extra belangrijk om alert te zijn op de bovengenoemde gedragsveranderingen.
Andere ziektes overgedragen door teken
Hoewel Lyme de bekendste tekenziekte is, zijn er meer aandoeningen om rekening mee te houden.
Anaplasmose wordt veroorzaakt door de bacterie Anaplasma phagocytophilum en kan koorts, gewrichtspijn, lethargie en verminderde eetlust veroorzaken. De symptomen lijken sterk op Lyme en de ziekte wordt op dezelfde manier overgedragen.
Babesiose is een protozoaire infectie die rode bloedcellen aantast. Symptomen zijn bloedarmoede, donkere urine, koorts en zwakte. Babesiose kwam vroeger vooral voor in Zuid-Europa, maar door de opwarming van het klimaat worden steeds meer gevallen in Nederland gemeld.
Bij elk vermoeden van een door teken overgedragen ziekte is een bezoek aan de dierenarts noodzakelijk. Bloedonderzoek kan uitwijzen welke verwekker aanwezig is, zodat de juiste behandeling kan worden gestart.
Wanneer naar de dierenarts na een tekenbeet?
Niet elke tekenbeet vereist een bezoek aan de dierenarts, maar er zijn situaties waarin het wel verstandig is om contact op te nemen.
- De kop van de teek is achtergebleven. In de meeste gevallen stoot het lichaam dit restje vanzelf af, maar als de plek rood, gezwollen of geïnfecteerd raakt, is een controle nodig.
- Je hond vertoont symptomen. Koorts, kreupelheid, lusteloosheid of opgezwollen gewrichten in de weken na een tekenbeet zijn reden voor een bezoek.
- De beetplek wordt rood en gezwollen. Een lichte roodheid direct na het verwijderen is normaal, maar als de roodheid toeneemt of er pus ontstaat, laat het checken.
- Je hond heeft veel teken gehad. Bij een grote tekenbesmetting is het verstandig om dit te bespreken met je dierenarts, ook als je hond geen symptomen vertoont.
Je dierenarts kan een bloedtest uitvoeren om te controleren op antistoffen tegen de ziekte van Lyme en andere door teken overgedragen ziektes. Bij een positieve uitslag kan een antibioticakuur worden voorgeschreven. Hoe eerder de behandeling start, hoe beter de prognose.
Praktische tips voor het tekenseason
Met een paar simpele gewoonten kun je het risico op tekenbeten flink verlagen.
- Start vroeg met preventie. Begin al in februari of maart met je gekozen tekenmiddel, voordat het seizoen echt losbarst.
- Controleer dagelijks. Maak er een routine van om je hond na elke buitenwandeling te controleren.
- Houd gras kort. In je eigen tuin maak je het teken moeilijk door het gras kort te houden en bladafval op te ruimen.
- Vermijd hoog gras en struikgewas. Loop op paden in plaats van door hoog gras, vooral in bosrijke gebieden.
- Houd je tekentang bij de hand. Bewaar een tekentang bij de riem of in je wandeljas, zodat je onderweg al kunt handelen.
- Noteer tekenbeten. Houd bij wanneer en waar je hond gebeten is. Dit helpt je dierenarts bij het stellen van een diagnose als er later klachten ontstaan.
Teken horen bij het leven met een hond in Nederland, maar met de juiste preventie, regelmatige controles en snelle verwijdering beperk je de risico's tot een minimum. Twijfel je over het beste preventiemiddel of maak je je zorgen na een tekenbeet? Neem dan altijd contact op met je dierenarts. Liever een keer te vaak gecontroleerd dan een keer te weinig.
Veelgestelde Vragen
Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast met een tekentang of tekenpen. Trek langzaam en gelijkmatig recht omhoog, zonder te draaien of in het lijf te knijpen. Ontsmet de beetplek na het verwijderen. Gebruik nooit alcohol, nagellak of vaseline op de teek — dit vergroot juist het risico op ziekteoverdracht.
Teken zijn het meest actief van maart tot en met november, met pieken in het voorjaar en de herfst. Door mildere winters worden ze echter steeds vaker het hele jaar door aangetroffen. Start daarom al in februari of maart met je tekenpreventie.
Symptomen verschijnen meestal twee tot vijf maanden na de tekenbeet. Let op wisselende kreupelheid (mank aan steeds een ander been), koorts, lusteloosheid, gezwollen gewrichten en stijfheid na rust. In tegenstelling tot bij mensen ontstaat bij honden geen rode ring rond de beetplek. Neem bij vermoeden altijd contact op met de dierenarts.